Categories
Istorija

U Varvarin na vašar

Stočni vašar – panađur u nekadašnjoj varošici

Kada govorimo o vašaru u Varvarinu, koji ima veoma dugu tradiciju, treba napomenuti da je ovaj kakav ga danas poznajemo naslednik nekadašnjeg štočnog vašara. Prvi stočni vašar u varošici održan je 1854.godine, u takvom formatu, dok se prvi vašar održao 1839.godine.

Panađuri su u tadašnjoj Kneževini Srbiji bili prvi put ustanovljeni na leto 1839.godine. Prvi panađuri su trajali tri dana, i Varvarin, čija se varoš u to vreme naziva Bela Crkva, bio je jedna od 10 varošica Srbije koja je organizovala panađure. U isto vreme su ustanovljeni i petodnevni panađuri.

Ovaj podatak nam govori da je Varvarin u to vreme bio napredna varošica, s obzirom na to da se našao u krugu organizatora. Pored toga, u neposrednoj blizini su u isto vreme održavani panađuri u Kruševcu, Kraljevu i Ćupriji, što znači da je Varvarin bio poznat trgovački centar u to doba.

Prvi panađuri u Srbiji
Panađur u 19.veku

Panađuri su, kako izvori pokazuju, postojali i u vreme kneza Lazara i Moravske Srbije, da su u Kruševcu bili organizovani. Dolaskom Turaka se način života u mnogome izmenio, da bi tradicije krenule da se obnavljaju sa obnovom srpske državnosti.

Međutim, već pri organizaciji prvih panađura u Srbiji došle su do izražaja slabosti srpske privrede i njena krhka proizvodnja. Određeno je da se na panađurima moglo trgovati stokom i proizvodima domaće radinosti, sa namerom da se zaštite domaće zanatlije od konkurencije.

Zbog toga su uvedena brojna ograničenja, u pogledu trgovanja industrijskom i stranom zanatskom robom. Ipak, ograničenja su često morala da se menjaju, kao i formati panađura, neki su osnivani, drugi su gašeni, a do donošenja Zakona o panađurima 1865.godine bilo je 19 takvih promena.

Stočni vašari i Zakon o panađurima
Stočni vašar

Panađuri su bili prilično korisni za seosko stanovništvo koje je na njima nabavljalo jeftiniju rubo, a da u isto vreme prodaje i svoje viškove iz domaće radinosti. Na dobitku su bile i seoske opštine zbog prihoda koji su dolazili od zakupa i taksi, što je Varvarinu u to vreme bilo naročito korisno.

Kako su domaće zanatlije bile na dosta velikom udaru u pogledu cenovne konkurentnosti i strane zanatske a posebno industrijske robe, knez Miloš je 1859.godine uveo zabranu da se njom trguje na panađurima. Odlukom od 7.jula 1859.godine ustanovljeni su marveni panađuri – stočni vašari.

U kratkom roku se ipak pokazalo da je to bila veća šteta po poljoprivredu nego što je bila korist, pošto mnoga oruđa nisu mogla da se nabave. To je dodatno kočilo razvoj poljoprivrede. Rezultat svega toga bilo je usvajanje Zakona o panađurima 1865.godine, gde je kao kompromis usvojeno da se trguje svom robom.

Panađuri su od tada bili trodnevni, i održavali su se samo u mestima gde je zakon dozvoljavao. Jedno od tih mesta bila je i Bela Crkva, kako se varošica i dalje naziva. Iz sačuvanih dokumenata i izveštaja zna se najviše trgovalo stokom, a da su od dućana najzastupljeniji bili boltadžijski trgovci II i III klase.

Stočni vašar na prelazu vekova i Velika poljoprivredna izložba 1906.godine
Velika poljoprivredna izložbau Varvarinu 1906.godine

Stočni vašari su se održali kao vrlo važne smotre sve do kraja 19.veka, šta više, njihov broj se vremenom uvećavao. Nova transformacija se dogodila 1902.godine donošenjem Zakona o panađurima i nedeljnim pazarnim danima.

Izmenama u zakonu tada je definisano da se na stočnim vašarima moglo trgovati: stokom, stočarskim i poljoprivrednim proizvodima, kao i hranom za ishranu ljudi i stoke. Zakonom je bilo zabranjeno da se organizuju sve atrakcije kao što su panorame, cirkusi, predstave i ostali vidovi zabave.

Stanje je brzo nakon toga promenjeno, izmenama Zakona, kada je vašarima vraćena i prateća razonoda za posetioce. Šta više, Skupština zadrugara u Varvarinu održana decembra 1904.godine donela je odluku da se organizuje Velika poljoprivredna izložba, a za organizatora imenovala varvarinsku Zemljoradničku zadrugu. No, to je tema jedne nove interesantne priče iz varvarinske hronike.

Categories
Istorija

Evropa na Balkanu

Hronika varvarinskog hotelijerstva

U prošlosti je Šabac bio poznat kao “mali Pariz”, zbog svojih brojnih kafana i boemskog života, čuvenog vašara, ali i kulturnog i građanskog načina života. Kako bi onda trebalo nazvati moravsku varošicu čije je hotelijerstvo donosilo mondenski duh.

Kroz priču o varvarinskom hotelijerstvu i njegovoj istoriji možemo da vidimo da je bilo preduzmiljivih ljudi, vizionara koji su svoja iskustva iz sveta prenosili u zavičaj. Svoje težnje i uzore najbolje su iskazali kroz nazive svojih ugostiteljskih objekata, u kojima su i Evropa i Balkan istovremeno bili prisutni.

Hotel Evropa

Pogled sa trga na hotel Evropa

Prvi varvarinski hotel o kome imamo pisane tragove i sačuvane fotografije bio je hotel “Evropa”. Nalazio se u današnjem centru varošice, a kasnijim rušenjem nakon Drugog svetskog rata preuređen je trg i na njegovom mestu sagrađeni drugi objekti.

Vlasnik hotela “Evropa” bio je Koja Nastasijević, vrlo preduzimljiv i sposoban čovek, kao i čitava porodica. Hotelijerstvom su počeli da se bave u međuratnom periodu kada je hotel bio izgrađen, što je za tadašnju varošicu bila važna atrakcija, posebno zbog kafane koja je bila sastavni deo.

Osim hotela, Koja Nastasijević bavio se i trgovinom i ugostiteljstvom, a zgrada u njegovom vlasništvu pretvorena je kasnije u društvenu svojinu i sedište PIK “Varvarinsko polje”. Ne postoji precizna informacija do kada je hotel “Evropa” bio u funkciji, ali su sačuvane fotografije njegove spoljašnjosti.

Pogled na hotel Evropa

Hotel Balkan

Proslava u hotelu Balkan

O drugom varvarinskom hotelu “Balkan” sačuvano je manje danas javno dostupnih informacija. Njegov vlasnik bio je Ljuba Matić iz Sela Varvarina, koji je takođe otvorio i kafanu u sklopu hotela. Vrlo brzo je to postalo popularno mesto okupljanja, posebno kada su u pitanju bila slavlja i proslave.

Hotel se nalazio na mestu gde se danas nalazi zgrada SUP-a u centru varoši. Poznato je da je nakon eksplozije plinske boce 1980.godine zgrada dosta oštećena. Prema sačuvanim podacima zgrada je porušena 1982.godine jer se smatralo da obnova nije moguća.

Osim po proslavama koje su organizovane, hotel “Balkan” je bio poznat i čuven po svojoj unutrašnjosti. Posebno je upamćen po karakterističnim teškim zavesama i lepom ambijentu. Upravo taj unutrašnji ambijent je sačuvan na slikama koje ilustruju priču o njemu, za razliku od spoljašnjosti hotela “Evropa”.

Unutrašnjost hotela Balkan

Hotel Plaža

Hotel Plaža 80-tih godina

Priču varvarinskog hotelijerstva zaokružuje hotel “Plaža”. Nekadašnji hotel je nedavno renoviran, i zadržao je stari izgled, ali dobio sasvim novi sjaj. Jedini je hotel koji danas postoji u Varvarinu i pruža vrhunski smeštaj, ali isto tako beleži deo varvarinske istorije.

“Plaža” je otvorena juna 1979. godine u prisustvu tadašnjeg opštinskog rukovodstva i velikog broja zvanica iz varoši i regiona. U to vreme bio je to krupan događaj, a veći značaj od toga ima istorija samog hotela. Ona služi kao svedočanstvo jednog vremena i sećanje na polet Varvarina tokom 80-tih godina.

Tokom 90-tih započela je stagnacija hotela, usled zbivanja u zemlji. Tada je hotel ustupio i svoj prostor za kolektivni smeštaj porodica izbeglih iz ratom zahvaćenih krajeva. Tokom bombardovanja 1999-te je bio prilično oštećen, a početkom 2000-tih počeo da opada i čekao skoro dve decenije na obnovu.

Hotel Plaža neposredno pre restauracije

Hronika hotelijerstva u Varvarinu ne seže u daleku prošlost, ali isto tako nije zanemarljiva. I privatne kao i društvene inicijative su uvek postojale, sa ciljem da se unapredi ponuda koja bi skrenula pažnju na lepi kraj na sastavu dveju Morava. Stranice ove hronike će vremenom tek biti ispisivane.