Categories
Istorija

Povedi kolo, delijo

Kulturno-umetnička društva Temnića

Manifestacija “Susreti sela” predstavlja stožer iz kog su iznikla gotovo sva kulturno-umetnička društva opštine Varvarin. Neka od društava imaju višedecenijsku tradiciju nastala su i pre nego što je ona pokrenuta, a svoj kulturni doprinos decenijama prikazuju na sceni širom zemlje i van nje.

Gotovo sve veće mesne zajednice danas imaju kulturno-umetničko društvo koje ih predstavlja na “Susretima sela”. Neka su nažalost danas ugašena. Najveći kontinuitet u radu i učešća na manifestaciji imaju društva o kojima danas govorimo.

KUD “Vuk Karadžić” Orašje

Orašje ima najstariji folklorni ansambl u opštini Varvarin osnovan 1952.godine, kada je otvoren seoski Dom kulture. Osim najduže tradicije ima i najduži kontinuitet u radu. Nastupa na raznim takmičenjima i smotrama revijalnog karaktera, i dobitnik brojnih nagrada i priznanja.

Društvo je domaćin najstarije manifestacije u Srbiji ,,Na izvoru kraj kisele vode,, koja je prvi put održana 1958. godine i nikada nije prekidana. Više od 16 godina domaćin međuokružne Smotre folklornih ansambala sela iz Rasinskog, Moravičkog, Raškog, Pomoravskog, Šumadijskog i Ponišavskog okruga.

Kao predstavnik mesne zajednice Orašje društvo je bilo pobednik na manifestaciji “Susreti sela” 2002, 2003, i 2016. godine. 2017. godine proglašeno je za najbolji medjuokružni folklorni ansambl. Na sceni je najpoznatije po igrama iz Negotinske krajina, a izvodilo je i:

– Igre iz Šumadije

– Igre iz Bosilegrada

– Igre Niša

– Igre iz Studenice

– Vlaške igre.

KUD “Dejan Miletić” Bačina

Kulturno-umetničko društvo iz Bačine nosi ime “Dejan Miletić”, i ima tradiciju dugu pola veka. Ansambl ove godine obeležava 50 godina postojanja. Osnovan je pod imenom “Dušan Gavrilović” da bi u jednom momentu dobilo ime po znamenitom Bačincu “Dragić Joksimović”. Na kraju je vratilo naziv u sadašnji, po mladom Bačincu koji je kao vojnik stradao na Kosovu i Metohiji 1999.godine.

Tokom više prethodnih decenija društvo je bilo predstavnik mesne zajednice na “Susretima sela” kao i učesnik međubratskih susreta, pobratim mesne zajednice Pećigrad. Bilo je i pobednik opštinske manifestacije “Susreti sela”.

Društvo je takođe domaćin manifestacije “Povedi kolo, delijo” koja se više godina uspešno organizuje. Ujedno je nosilac i organizator ostalih kulturnih događaja u selu, kojih zaista ima veliki broj, budući da je Bačina velika mesna zajednica. Kulturno-umetnički rad i program su takođe bogati, pa društvo izvodi:

– Igre iz Šumadije

– Igre Kosovskog Pomoravlja

– Igre iz Vranja

– Igre okoline Niša

– Vlaške igre.

KUD “Kolo” Obrež

Obrež kao najveća mesna zajednica opštine Varvarin ima svoje kulturno-umetničko društvo koje je pod imenom “Kolo” zvanično osnovano 1997.godine. Rad društva datira i iz ranijeg perioda i ima svoj kontinuitet. Jedno je od danas najaktivnijih u opštini, dobitnik više nagrada i priznanja.

Mesna zajednica Obrež je tokom prethodnih decenija više nego uspešno nastupala na manifestaciji “Susreti sela” gde je folklorni ansambl bio njen predstavnik. Kulturno-umetničko društvo bilo je opštinski pobednik 2001. i 2005.godine.

Tokom prethodnih godina kulturno-umetničko društvo je značajno obogatilo svoj repertoar i scenski nastup, kako za takmičarske tako i za revijalne smotre. Posebno je poznato po Vranjanskoj sviti i Vlaškim igrama koje izvodi decenijama. Ansambl na programu danas ima i:

– Igre iz Šumadije

– Igre Gornje Pčinje

– Igre Bosilegradskog krajišta

– Igre iz Leskovca

– Igre Kosovskog Pomoravlja.

KUD “Boško Jugović” Bošnjane

Kulturno-umetničko društvo iz Bošnjana zvanično je osnovano 2006.godine, ali takođe nasleđuje kontinuitet ranijeg rada mesne zajednice i njenog folklornog ansambla. Ime nosi po Bošku Jugoviću, legendarnom kosovskom ratniku za kog se veruje da je rođen u selu, te da je tako i dobilo ime.

Društvo se kao predstavnik mesne zajednice decenijama uspešno takmiči na manifestaciji “Susreti sela” i opštinski je pobednik. Najznačajniji uspeh ostvaren je na republičkoj smotri manifestacije “Susreti sela” 1974.godine osvajanjem drugog mesta.

Osim nastupa na ovoj i drugim takmičarskim manifestacijama, ansambl nastupa na brojnim revijalnim smotrama u zemlji i inostranstvu. Na sceni je posebno poznato sa koreografijom igara iz Pirota i Starogradskim igrama koje je ansambl izvodio, a na programu imaju:

– Igre iz Šumadije

– Igre Niša

– Vlaške igre

– Igre Leskovca

– Igre Binačke Morave.

KUD “Sanja Milenković” Donji Katun

Selo Donji Katun ima i kulturno umetničko društvo koje nosi ime “Sanja Milenković”, po brilijantnoj matematičarki koja je tragično stradala 1999.godine. Društvo je osnovano pod imenom ”Mladost” 2005.godine i ima oko 100 članova. 

I u prethodnim godinama je pod tim imenom nastupalo na manifestaciji “Susreti sela” gde je 2007.godine odnelo je pobedu i bilo predstavnik opštine na međuregionalnoj smotri. Naredne godine društvo je osvojilo 3. meseto na opštinskom takmičenju.

Od 2007.godine društvo je počelo je i da putuje po stranim zemljama i da organizuje turneje. Kulturno-umetničko društvo i dalje nastavlja da čuva svoje selo od zaborava, ali je trenutno u fazi mirovanja. Na repertoaru su se tokom prethodnih godina nalazile:

– Bunjevačke igre

– Igre iz Banata

– Igre iz Šumadije

– Vlaške igre

– Šopske igre

KUD “Sveta Trojica” Gornji Katun

Gornji Katun takođe ima svoj folklorni ansambl koji postoji od 2009.godine i osnovan je pod nazivom “Sveta Trojica”, nosi ime po seoskoj bogomolji i istoimenoj crkvi u selu. Društvo je naslednik seoskog ansambla koji je postojao i tokom prethodnih decenija.

Mesna zajednica je sa svojim ansamblom uspešno nastupala na manifestaciji “Susreti sela” još od 70-tih godina prošlog veka, a društvo osvajalo brojne nagrade. Najaktivnije je bilo tokom druge polovine 20.veka, ali se prethodnih godina ponovo reaktiviralo.

Kulturno-umetničko društvo iz Gornjeg Katuna predstavlja jedan od najboljih vidova okupljanja lokalne zajednice, pored seoskog fudbalskog kluba. Zbog toga je njegov značaj i dalji rad utoliko veći. Naslednik je seoskog folklornog ansambla koje je bilo poznato po Bunjevačkim igrama, a izvodile su se i:

– Igre iz Šumadije

– Igre iz Ponišavlja

– Vranjanska svita.

Drugi folklorni ansambli u opštini

Tokom prethodnih decenija folklorni ansambli su postojali i u drugim mesnim zajednicama koji danas nisu aktivni. Osim navedenih, kulturno-umetnička društva postojala su i pri mesnim zajednicama Maskare, Zalogovac, ranije i Toljevac. Dosta faktora uticalo je na to da ova društva imaju prekid u radu.

Kulturno-umetničko društvo iz Maskara nosilo je naziv “Jovan Janićijević-Burduš” po legendarnom glumcu poreklom iz Maskara. U drugoj polovini 20.veka veoma uspešno je radilo, ali je demografski pad uticao na njegov rad danas. Na sceni je posebno bilo poznato po koreografiji “Katanka”.

Mesna zajednica Zalogovac je posle duže pauze ponovo nastupila na “Susretima sela” 2004.godine. Bio je to vrlo uspešan povratak, osvajanjem prvog mesta na takmičenju. Društvo je nastupalo sa igrama iz Šumadije, a kasnije na program dodalo i igre Ponišavlja. Njegov rad kasnije prestaje.

Za vreme bivše Jugoslavije dok se još uvek nije osetio demografski pad kao predstavnik Gornjeg Temnića na “Susretima sela” nastupala je i mesna zajednica Toljevac. Prilike u zemlji su uticale na to da mesne zajednice ovog dela Temnića danas ne nastupaju, a Dom kulture u Donjem Krčinu je u veoma lošem stanju.

Ovo je možda loša slika ne samo našeg odnosa prema kulturi, već je i nedostatak inicijative utiče na dalji demografski pad. Kao pozitivan primer mogu da navedem mesnu zajednicu Kovačevac i obnovu Doma kulture i folklornog andsambla pre 5 godina koja je preporodila selo. Zaista je i to moguće uz malo dobre volje i uključenosti svih članova lokalne zajednice.

Categories
Istorija

Kraj Morave kolo vije

Folklorni ansambl u Varvarinu kroz vreme

Umetnički život u Varvarinu ima tradiciju dužu od jednog veka. Već početkom 20.veka u varošici je postojao hor, kao i glumački ansambl, koji će naročito biti popularni u međuratnom periodu. Nije poznato da li je u to vreme bilo igračkih ansambala, mada je igra sastavni deo života i narodnih običaja, tako da je uvek bila veoma zastupljena.

U posleratnom periodu su scensku formu dobili narodni običaji i tradicija, igra i pesma iz naroda su stilizovani ili su u izvornom izvođenju postavljani na scenu. Tokom 40-tih godina osnovani su prvi ansambli u tadašnjoj Jugoslaviji, a već u narodnoj deceniji započinje se sa osnivanjem kulturno-umetničkih društava. Varvarin je uzeo aktivno učešće u kulturnom razvoju zemlje.

Kulturno-umetničko društvo “Abrašević” – prvi folklorni ansambl

Budući da je kulturno-umetnički rad vezan za scenu, promena je odatle i krenula. Brzo posle rata 50-tih godina u Kruševcu je organizovano Okružno narodno pozorište, i ponovo je zaživeo scenski život. Pozorište je radilo do 1959.godine kada je ukinuto, a njegovu ulogu preuzima KUD “Abrašević”, da bi do integracije u kulturi došlo 1962.godine.

Skupština opštine Kruševac osniva Centar za kulturu, čija je okosnica bio KUD “Abrašević”,  koji ulazi u sastav Radničkog univerziteta sa zadatkom da organizuje scensko-muzički život. Prilikom osnivanja Centra za kulturu postignut je dogovor da se u Trsteniku, Vrnjačkoj Banji, Brusu, Aleksandrovcu i Varvarinu otvore stalne scene. To je bio začetak osnivanja kulturno-umetničkog društva u Varvarinu.

KUD “Abrašević” je u Varvarinu osnovan zvanično 70-tih godina. Njegova sekcija je postojala i ranije, a probe su se odvijale u prostorijama knjižare Staše Prokića, gde je bila smeštena i lokalna čitaonica, preteča kasnije biblioteke. Vrlo aktivno učešće uzimao je na manifestaciji “Susreti sela” koja je u posleratnom periodu doživela jako veliku popularnost.

Tokom dve decenije postojanja KUD “Abrašević” je odigrao brojne nastupe širom zemlje, kao i u inostranstvu na turnejama. Van Jugoslavije se najviše putovalo tokom 80-tih godina, dok su unutar zemlje to bili brojni nastupi u svim bivšim republikama. Najviše su bili vezani za pobratimstva i gostovanja bratskim opštinama, sa višednevnim druženjima.

Usled zbivanja u zemlji početkom 90-tih godina, ansambl je nakon više nego uspešnog rada, prestao sa aktivnim radom. Ipak, ostao je važan deo istorije Varvarina, a scenski nastupi više generacija neizbrisiv deo sećanja. Repertoar “Abraševića” činile su koreografije iz svih krajeva Srbije. Najzastupljenije su bile igre, pesme i običaji iz šumadijskog kraja, a neke od koreografija bile su:

  • Igre iz Šumadije
  • Bunjevačke igre
  • Igre iz jugoistočne Srbije – Katanka
  • Vlaške igre
  • Igre iz Vranja

Obnova rada i novi naziv kulturno-umetničkog društva

Kulturna scena u Varvarinu ponovo je oživela tokom druge polovine 90-tih godina, kada je obnovljena manifestacija “Susreti sela”. Vrlo brzo ona privlači više mesnih zajednica opštine Varvarin, tako da je 1997.godine organizovano prvo opštinsko takmičenje u novoj Jugoslaviji. Mesna zajednica Selo Varvarin uzela je aktivno učešće, i ovo je predstavljalo reneseansu “Abraševića”.

Formiranje novog ansambla

Nakon obnove rada ansambl je najviše radio i boravio u prostorijama IMK “14. Oktobar” u Selu Varvarin. Tokom naredne dve godine kulturno-umetničko društvo je nastupalo na manifestaciji “Susreti sela” kao predstavnik mesne zajednice, i u tom periodu ostvarivalo odlične rezultate. Dosta važnije od rezultata je činjenica da je okupljalo veliki broj izvođača svih starosnih dobi.

Kontinuitet u radu je prekinut 1999.godine kada se Jugoslavija nalazila u ratnom stanju, pa uslovi za rad nisu bili mogući. I druge promene su uticale na to da se rad na određeno vreme prekine, i da bude obnovljen 2001.godine. Tokom ratnog stanja 1999.godine, i bombardovanja Varvarina,  kulturno-umetničko društvo je ostalo bez višegodišnjeg igrača u ansamblu, Zorana Marinkovića-Ere.

Tokom ovog perioda repertoar ansambla je u najvećoj meri predstavljao nasleđe “Abraševića” koje su umetnički rukovodioci preneli na scenu. Ipak, već i u ovoj fazi postavljene su i nove koreografije, a zahvaljujući pomoći mesne zajednice i sponzorstvima nabavljena nošnja za one koje su već izvođene. Koreografije koje su izvođene na sceni bile su:

  • Igre iz Studenice
  • Vlaške igre
  • Igre iz Šumadije

Smena generacija i nove koreografije

Novo okupljanje ansambla 2001.godine donelo je i promenu u pogledu nove generacije koja je stasala. Ta promena će u potpunosti biti zaokružena naredne, 2002.godine, nakon čega će veći deo tadašnje generacije činiti stub ansambla tokom gotovo dve naredne decenije. Početkom 2000-tih godina prelazi u varoš, gde će na kraju i ostati, u prostorijama “Doma kulture”.

U ovom periodu zvanično je registrovano kulturno-umetničko društvo, pod nazivom “Jovan Kursula” prema legendarnom junaku iz Varvarinske bitke. Ansambl je nastavio je kontinuitet ranijeg “Abraševića”, ne samo u igračkom kadru već i u pogledu programa. Zastupljene su kao i ranije tri starosne kategorije u ansamblu – dečiji, omladinski ansambl i veterani.

I u ovom periodu kulturno-umetničko društvo u ime mesne zajednice Selo Varvarin nastupa na manifestaciji “Susreti sela” i beleži veoma dobre rezultate. Ostvareno je pobratimstvo sa KUD-om “Tanasko Rajić” iz Ljubića kod Čačka.  Značajno je i obogaćen izvođački program, tako da su se na sceni našle nove koreografije. U ovom periodu na repertoaru kulturno-umetničkog društva bile su:

  • Igre iz Studenice
  • Vlaške igre
  • Igre iz Šumadije
  • Negotinska krajina
  • Igre istočne Srbije
  • Šopske igre
  • Igre Niša

Polet kulturno-umetničkog društva

Ansambl je već imao izgrađenu strukturu koja je znatno jednostavnije podnosila smene generacija koje su se prirodno dešavale, na osnovi odličnog dečijeg ansambla. Svakako, najveći deo programa nosio je omladinski ansambl koji je osim unapređenog programa vremenom značajno unapredio i kvalitet, pod rukovodstvom Dalibora Mandžukića.

U ovom periodu, za koji se može reći da i dalje traje, ansambl je bio višestruki opštinski pobednik manifestacije “Susreti sela” i predstavnik na regionalnim smotrama. Takođe, osvojene su i brojne nagrade na velikim manifestacijama, jedna od njih je “Zlatni opanak” u Valjevu, a učestvovano je na brojnim smotrama regionalnog karaktera.

Kulturno-umetničko društvo je tokom ove dve decenije ostvarilo brojne turneje u zemlji i u inostranstvu. Sve vreme rad ansambla vodili su pored Dalibora Mandžukića, Dragomir Pavlović, Zorica Jovanović i Života Jovanović, kao umetnički rukovodioci, i Aleksandar Kačarević kao sekretar društva. Učešće u radu društva uzeli su i brojni aktivni igrači.

Osim igrača koji su iznosili program, značajnu ulogu imao je i orkestar. Tokom godina svoj doprinos radu društva dali su Željko Damnjanović, Zoran Ružić, Tomica Milošević, Ivica Marković, Dušan Savić, Nenad Simić i najduže prisutan Danijel Dragičević, uz angažovanja ritam sekcije i frulaša. Koreografije su bile isto tako brojne, a neke od njih i posebno nagrađivane za izvođenje:

  • Igre iz Grdelice
  • Vlaške igre
  • Igre iz Gornje Pčinje
  • Šopske igre
  • Igre iz istočne Srbije
  • Šopsko trojno nadigravanje
  • Igre iz Šumadije.

Folklor je ljubav koja ne prestaje

Da li bi rečima ova priča mogla da se dočara? Svakako ne! Jedna od lepših strana ove priče su mnogobrojne fotografije koje su sačuvane i bude sećanja, ali njen najlepši deo su sećanja i uspomene. Posebno za one koji su bili deo ovog putovanja kroz vreme i koji su doprinosili postojanju kulturno-umetničkog društva. Radi se o brojnim generacijama.

To je ono što poslednji kolaž posebno dočarava, ljubav prema igri ne poznaje godine, a mnogi izvođači ansambla su prošli kroz sve njegove kategorije – od dečijih do veterana. Pominjane su već smene generacija koje su se dešavale, što je i prirodno. Ono što jeste bitno je da ansambl nastavlja da živi, i da kad izađete na scenu, bez obzira na izazove koji su se do tada dešavali, osmeh izbriše sve i magija počinje.

Categories
Istorija

Moravski megapolis

Temnićki stari grad Đerđelin

Obično se smatra da je kraj oko Varvarina bio najživlji u vreme vladavine kneza Lazara, kada se prestonica Moravske Srbije nalazila neposredno u blizini Varvarina. Verovatno i jeste tačno, međutim ne trebaju da se zanemare ni raniji periodi o kojima nema pisanih izvora, bar za sada. Ipak, sačuvane su legende kao i brojni arheološki ostaci, stari grad, i to ne jedan već ostaci više njih.

Sasvim je sigurno da stara crkva u Orašju datira iz 14.veka, iz vremena vladavine Kralja Milutina. Nema sumnje da su uz nju postojala naselja koja su joj bila poklonjena. Isto tako da se u blizini nalazilo i utvrđenje koje je štitilo. Kruševac tada još nije bio osnovan, ali je postojao u neposrednoj blizini Petrus, zatim utvrđenje neposredno blizu hrama, lokalitet poznat kao Gradište, i utvrđenje u blizini Pajkovca.

Utvrđenja je u varvarinskom kraju bilo i ranije, još iz rimskog doba, i kasnije kada je Kruševac postao prestonica. Među njima Đerđelin je naseobina koja je imala najduži kontinuitet življenja. Prvi tragovi naselja datiraju duboko u prošlost, čak do mlađeg kamenog doba. Međutim, naselje je u kasnijim epohama dobijalo na značaju, gde se odvijao intenzivan život do srednjeg veka zasigurno.

Đerđelin u istoriji

Oblast u kojoj se prostirao Đerđelin

Istorija, tačnije pisani izvori i dokumentarna građa, u ovom trenutku ne mogu da daju više informacija kako bi se stekla pozdanija slika o Đerđelinu. Istina, mnogi spisi koji bi o tome dali više informacija danas nisu sačuvani, među njima ni osnivačka povelja Kruševca. Svakako bi od značaja bilo i to što se u isto vreme na tom lokalitetu najverovatnije nalazila banja u posedu kneževske porodice.

Prvi pouzdaniji zapis, koji je dosta novijeg doba, iz 19.veka o Đerđelinu je ostavio putopisac Feliks Kanic. On je veoma dobro upoznao varvarinski kraj, i Temnić kao i Levač, i popisao starine. O onima u našem kraju u svojoj knjizi putopisa kaže: „Na zapadnoj obali Morave uzdižu se strme strane Juhora, na kojima se još vide ostaci rimskih i srednjevekovnih gradova i oko kojih se pletu mnoge romantične legende“.

Nije sporno da su sećanja na neka od tih utvrđenja vremenom predimenzionirana, međutim, i arheologija je potvrdila njihovu starinu. Iskopavanja čak nisu ni izvršena u dovoljnoj meri da bi se mnogo toga pouzdanije znalo. To ide u prilog tezi da većina tih utvrđenja nema puno veze sa civilizacijama koje su egzotične za istraživače, kao što je rimska.

Đerđelin u legendama

Snimak terena na kom se prostirao Đerđelin

Za razliku od pisane građe, narodna tradicija mnogo više govori o Đerđelinu, i vrlo je bogata. Prema tradiciji, još u antičko doba osnovano je naselje Đerđelin. Ono se nalazilo na južnoj strani Juhora, gde se obronci završavaju. Na mestu odakle Juhor počinje, gde je danas Đurđevo brdo kod Jagodine, nalazilo se utvrđenje. Prema verovanju, na ovom potezu postojao je mali megapolis.

Sistem naselja između ova dva lokaliteta nema sumnje jeste postojao, što je pokazalo i nedavno otkriće drevnog grada na Juhoru. Mala je verovatnoća da je čitava oblast bila gusto naseljena, što prema legendi važi za Đerđelin. Ona kaže da je zbog zbijenosti kuća i radnji u varoši mačka mogla da hoda po krovu s’ kraja na kraj varoši. O tome za sada nemamo potvrdu.

Ipak, ostaci naselja pokazuju da je ono zaista bilo prostrano. Protezalo se od Bačine danas do stare grabovačke česme i nekadašnjeg sela Grabovca. Osim materijalnih ostataka, u vidu novca, posuđa i drugih predmeta, ostataka objekata koji su nekada bili mnogo vidljiviji, sačuvani su i stari bunari. Ovi bunari su zidani i ostaci su iz perioda postojanja Đerđelina, što govori o dosta razvijenom naselju.

Legenda o imenu i Đerđelin danas

Slovensko božanstvo Jarilo, bog Đurđe – legenda o imenu Đerđelin

Kada je u pitanju ime Đerđelin, legende govore različito. Jedna od njih ime vezuje za legendarnog turskog junaka Đerđelez Aliju, da odatle potiče i njegovo ime, što bi govorilo da je naselje bilo živo i u tursko doba. Ovo poslednje verovatno ima više istine. Međutim, druga legenda bi bila dosta bliža istini i verovatno da ime potiče iz stare slovenske mitologije.

Kod Srba je pre prihvatanja hrišćanstva veoma poštovano božanstvo Sunca, leta i plodnosti. Pounat i kao bog Đurđe, koji je poznat i kao Jarilo ili Jurilo, u zavisnosti od kraja. Već i ime planine Juhor i Đurđevo brdo na severnoj strani mogu da govore u prilog tome. Đerđelin ili Đurđelin svoje ime je dobio upravo na ovaj način. Današnji toponim je zapravo izmenjen stari naziv, Đurđelin.

Danas je malo toga dostupno kada je u pitanju Đerđelin, i isto malo toga poznato. Ostaci nekadašnjeg megapolisa za svoje vreme nalaze se prepušteni zubu vremena i rasejani po brežuljkastom terenu Temnića od Bačine prema Varvarinu. Đerđelin čeka da ponovo oživi, ne kao nekad kada je život o njemu bujao, već kroz priču kojom će da ga upozna svet.

Categories
Istorija

Evropa na Balkanu

Hronika varvarinskog hotelijerstva

U prošlosti je Šabac bio poznat kao “mali Pariz”, zbog svojih brojnih kafana i boemskog života, čuvenog vašara, ali i kulturnog i građanskog načina života. Kako bi onda trebalo nazvati moravsku varošicu čije je hotelijerstvo donosilo mondenski duh.

Kroz priču o varvarinskom hotelijerstvu i njegovoj istoriji možemo da vidimo da je bilo preduzmiljivih ljudi, vizionara koji su svoja iskustva iz sveta prenosili u zavičaj. Svoje težnje i uzore najbolje su iskazali kroz nazive svojih ugostiteljskih objekata, u kojima su i Evropa i Balkan istovremeno bili prisutni.

Hotel Evropa

Pogled sa trga na hotel Evropa

Prvi varvarinski hotel o kome imamo pisane tragove i sačuvane fotografije bio je hotel “Evropa”. Nalazio se u današnjem centru varošice, a kasnijim rušenjem nakon Drugog svetskog rata preuređen je trg i na njegovom mestu sagrađeni drugi objekti.

Vlasnik hotela “Evropa” bio je Koja Nastasijević, vrlo preduzimljiv i sposoban čovek, kao i čitava porodica. Hotelijerstvom su počeli da se bave u međuratnom periodu kada je hotel bio izgrađen, što je za tadašnju varošicu bila važna atrakcija, posebno zbog kafane koja je bila sastavni deo.

Osim hotela, Koja Nastasijević bavio se i trgovinom i ugostiteljstvom, a zgrada u njegovom vlasništvu pretvorena je kasnije u društvenu svojinu i sedište PIK “Varvarinsko polje”. Ne postoji precizna informacija do kada je hotel “Evropa” bio u funkciji, ali su sačuvane fotografije njegove spoljašnjosti.

Pogled na hotel Evropa

Hotel Balkan

Proslava u hotelu Balkan

O drugom varvarinskom hotelu “Balkan” sačuvano je manje danas javno dostupnih informacija. Njegov vlasnik bio je Ljuba Matić iz Sela Varvarina, koji je takođe otvorio i kafanu u sklopu hotela. Vrlo brzo je to postalo popularno mesto okupljanja, posebno kada su u pitanju bila slavlja i proslave.

Hotel se nalazio na mestu gde se danas nalazi zgrada SUP-a u centru varoši. Poznato je da je nakon eksplozije plinske boce 1980.godine zgrada dosta oštećena. Prema sačuvanim podacima zgrada je porušena 1982.godine jer se smatralo da obnova nije moguća.

Osim po proslavama koje su organizovane, hotel “Balkan” je bio poznat i čuven po svojoj unutrašnjosti. Posebno je upamćen po karakterističnim teškim zavesama i lepom ambijentu. Upravo taj unutrašnji ambijent je sačuvan na slikama koje ilustruju priču o njemu, za razliku od spoljašnjosti hotela “Evropa”.

Unutrašnjost hotela Balkan

Hotel Plaža

Hotel Plaža 80-tih godina

Priču varvarinskog hotelijerstva zaokružuje hotel “Plaža”. Nekadašnji hotel je nedavno renoviran, i zadržao je stari izgled, ali dobio sasvim novi sjaj. Jedini je hotel koji danas postoji u Varvarinu i pruža vrhunski smeštaj, ali isto tako beleži deo varvarinske istorije.

“Plaža” je otvorena juna 1979. godine u prisustvu tadašnjeg opštinskog rukovodstva i velikog broja zvanica iz varoši i regiona. U to vreme bio je to krupan događaj, a veći značaj od toga ima istorija samog hotela. Ona služi kao svedočanstvo jednog vremena i sećanje na polet Varvarina tokom 80-tih godina.

Tokom 90-tih započela je stagnacija hotela, usled zbivanja u zemlji. Tada je hotel ustupio i svoj prostor za kolektivni smeštaj porodica izbeglih iz ratom zahvaćenih krajeva. Tokom bombardovanja 1999-te je bio prilično oštećen, a početkom 2000-tih počeo da opada i čekao skoro dve decenije na obnovu.

Hotel Plaža neposredno pre restauracije

Hronika hotelijerstva u Varvarinu ne seže u daleku prošlost, ali isto tako nije zanemarljiva. I privatne kao i društvene inicijative su uvek postojale, sa ciljem da se unapredi ponuda koja bi skrenula pažnju na lepi kraj na sastavu dveju Morava. Stranice ove hronike će vremenom tek biti ispisivane.

Categories
Istorija

Montevideo na varvarinski način

Fudbalski život Varvarina

Verovatno ste svi bar jednom pogledali već sada kultni film “Montevideo, Bog te video!” i uživali u evociranju uspomena na neke davne trenutke i polet fudbala u tadašnjoj Jugoslaviji. Radnja ove filmske priče smeštena je na sam kraj treće decenije 20.veka. Fudbalski život Varvarina počeo je nešto ranije nego što je počela priča o Tirketu, Moši, Milutincu i drugim velikanima fudbala tog doba.

Današnji fudbalski klub Temnić u svom nazivu ima godinu 1924. Ovo nije slučajno, jer je ovo godina kada je započela istorija fudbala u Varvarinu. Od tda pa do danas klub se transformisao i menjao, ali jedno je ostalo konstantna, fudbalska tradicija Varvarina je sačuvana do danas. Zaplovićemo kroz istoriju varvarinskog fudbala.

Prva lopta i međuratno doba

Prva fudbalska lopta je u Varvarin stigla 1924.godine i doneo ju je Rajko Urošević. Članovi ove porodice su dali veliki doprinos razvoju Varvarina ovog doba, a Rajko je sa sobom uneo inovaciju u svakodnevni život Varvarina. Već iste godine formiran je prvi fudbalski klub koji je poneo ime Jovan Kursula po legendarnom heroju Varvarina.

Fudbal je već sticao popularnost u posleratnoj Jugoslaviji. Godine 1923. je održano prvo prvenstvo Jugoslavije, u to vreme Kraljevine SHS, gde su učestvovali prvaci podsaveza. Verovatno je to i uticalo na popularizaciju ovog sporta koji počinje da osvaja i manje sredine. Te iste godine su osim Prve lige Kraljevine osnovane i druge, niže lige, tzv. provincijske lige, a podela je vršena po župama.

Klub je funkcionisao sve do početka Drugog svetskog rata kada je usled zbivanja u zemlji došlo do kraćeg prekida u radu. Fudbalski klub u Varvarinu je obnovljen odmah nakon Drugog svetskog rata, ali je tada promenio ime u FK “Mirko Tomić”. Tada je krenula nova etapa u istoriji fudbalskog života u Varvarinu.

Faza poleta

Brzo nakon obnavljanja kluba, 1950.godine dogodila se još jedna važna prekretnica. Klub je ponovo promenio naziv, i od tada nosi ime FK “Temnić” uz povremene dodatke imenu. Tačnije, klub je tada prerastao u sporstko društvo što je ostao do danas. U prvim posleratnim godinama klub je pre svega igrao na nivou regiona, odnosno današnjeg Rasinskog okruga.

Kako je posleratna obnova zemlje napredovala tako je i fudbal doživljavao svoju ekspanziju. Tada su već postavljeni temelji današnjeg modernog srpskog fudbala i najvećih rivala među klubovima. Ovakve trendove pratio je i FK “Temnić”. U tim godinama klub nije imao profesionalne fudbalere, ili ih je bilo malo, ipak, uspesi i dobri rezultati nisu izostajali.

Uspon kluba krenuo je posebno tokom 70-tih godina kada je za FK “Temnić” nastupao “leteći Trsteničanin”, legendarni golman Miroslav Simić Čoka. Niz drugih igrača obeležilo je prvu polovinu 70-tih godina, zbog čega ih pamte i stranice jugoslovenskog fudbala. Najuspešnije rezultate klub je ostvario u sezonama od 1971. do 1975.godine, posebno u generaciji 1971/1972.godina.

Zenit kluba

Interesantno, 90-te godine koji nisu ostale u lepom sećanju i ne važe u toj meri kada je Varvarin u pitanju. Ne samo da je i štampa često pisala na tu temu pod nazivom “Grad u kome se lepše živelo 90-tih godina nego danas”, istina je privreda Varvarina u to vreme bila i na višem nivou nego danas. Što čak može da se kaže i za kulturni i sportski život.

Upravo krajem 90-tih godina fudbalski klub Temnić, u to vreme pod nazivom “Temnić-Lipa” ostvario je jedan od svojih najzapaženijih rezultata u dosadašnjoj klupskoj istoriji. U fudbalskoj sezoni 1999/2000. godine klub se plasirao u drugu po jačini državnu ligu. Osim svedočanstava koja su ostala zabeležena u štampi ili sećanju, na fejsbuk stranici kluba možete pronaći i neke od sačuvanih snimaka.

Klub kasnije menja naziv i danas glasi “Temnić 1924”, po godini u kojoj je osnovan. Pod ovim imenom ostvaren je jedan od najvećih rezultata. U sezoni 2016/2017.godine klub je osvojio prvo mesto Srpske lige istok, čime je ostvario plasman u Prvu ligu, drugu po rangu u državi. U njoj se zadržao jednu sezonu, ali ambicije za nove uspehe i još bolje plasmane nisu izostale.

Fudbal je igra, umetnost, veština – i život

Fudbal je timska igra, i kroz FK “Temnić” su stasale i prošle brojne generacije. Mnogi igrači su se upisali u stranice istorije varvarinskog kluba, a starije generacije Varvarinaca pamte njihove utakmice koje su gledali uživo. Sa tih utakmica nekad i danas pamte se brojne anegdote, zgode i nezgode. Jedino su se rivali su se vremenom menjali.

Neke od legendi varvarinskog kluba su legendarni Miodrag Milošević, proglašen igračem svih generacija, pomenuti golman Miroslav Simić Čoka, Dragan Lukić koji je postao i omladinski reprezentativac. Kao najveći talenti varvarinskog fudbala iz nekadašnjih generacija zapamćeni su i Dragan Matić, Mirko Rajković i Dušan Miljković.

Od mlađih generacija iz varvarinskog kluba su potekli Danijel Dača Mihajlović, današnji predsednik kluba, Saša Antić, sadašnji trener, Radosav Rade Aksentijević, Vukašin Tomić i drugi igrači koji su ostvarili i imaju uspešne fudbalske karijere. Uskoro se bliži značajan jubilej, 100-godišnjica kluba, koji nema sumnje ima lepu perspektivu. Uz sve nedostake koje današnje vreme donosi, tim i timski duh mu nikada nisu nedostajali.